Զրադաշտականների ավանդական հագուստը
Իրանի ազգային-կրոնական համայնքները աչքի են ընկնում ավանդական հագուստի գունային և ոճական բազմազանությամբ, ինչը հատկապես նկատելի է կանանց հագուստում։ Իրանի զրադաշտականների հագուստը այս առումով բացառություն չէ և այն առանձնանում է իր յուրատիպ գույներով և բաղադրիչներով։
Տղամարդկանց հագուստը
Հին ժամանակներում զրադաշտական տղամարդիկ հիմնականում երկար մորուք են ունեցել, և նրանց արտաքին տեսքի անբաժանելի բնորոշիչ գծերն են մորուքը և սպիտակաթույր զգեստը։ Սպիտակ միագույն հագուստ կրելու ավանդույթը, որն այսօր տեսնում ենք տղամարդկանց շրջանում, տարածված է եղել նաև անցյալում։ Այդ իսկ պատճառով, թերևս, որոշ պատմական աղբյուրներում նրանց անվանում են «սպիտակազգեստներ»։ Ներկայումս ավանդական սպիտակ հագուստը օգտագործվում է գլխավորապես կրոնական ծեսերի ու տոների, ինչպես նաև և որոշ ընտանեկան առիթների ժամանակ։
Տղամարդկանց ավանդական հագուստը սովորաբար պատրաստվում է սպիտակաթել կտավից։ Հագուստի բաղադրիչները հետևյալն են՝
- Գլխաշոր (Չադորշաբ) – այս գլխարկը պատրաստվում է բամբակի թելից։ Հին ժամանակներում ծեսերի և հարսանյաց հանդիսությունների համար պատրաստվում էին ասեղնագործ գլխարկներ։ Գլխարկի ներքևում հաճախ օգտագործվում է թասակ, որը պատրաստված է կանաչ կտորից՝ ծաղկազարդերով, կամ սպիտակ շապիկ՝ կրոնական ծեսերի համար։
- Ներքնաշապիկ (Սադրա) – պատրաստված է քաթանից, կարճ թևքով, կիսաօվալ վզի շրջագծով և առաջային ճեղքով։
- Գլխաշապիկ– սպիտակ, միաշերտ շապիկ, որը հաճախ ունի ճեղք վզի կիսաշրջագծի մոտ հագնելու հարմարության համար։ Շապիկը հասնում է ծնկներին և կարող է ունենալ գրպաններ։
- Տաբատ – զրադաշտական տղամարդիկ հատուկ տաբատ չեն կրում, ինչպես օրինակ քրդերը։ Տարբերությունը միայն գույնի մեջ է․ ինչպես նշվեց տղամարդկանց հագուստը ամբողջությամբ սպիտակ է։
Կանանց ավանդական հագուստը
Զրադաշտական կանանց հագուստը այնքան գունեղ է եղել, որ գրավել է ճանապարհորդների ուշադրությունը։ Միջնադարյան ճանապարհորդական գրառումներում հաճախ հանդիպում ենք այն միտքը, որ կանայք կրել են կապույտ կամ վանդակավոր շապիկներ, պուտիկավոր տաբատներ և գունավոր գլխաշորեր։
Կանանց հագուստը ունի ընդհանրություններ այլ շրջանների ավանդական հագուստի հետ, որպես օրինակ՝ գլխաշորը նման է բախտիարի կանանց գլխաշորին, վերնաշապիկը՝ Լոռեստան շրջանի ավանդական զգեստին, իսկ տաբատը ավելի մոտ է ատրպատականյան ոճին։
Կանանց ավանդական հագուստի բաղադրիչներն են՝
- Գլխարկ (պարսկերեն՝ լաչակ) – եռանկյուն կտոր, պատրաստված ոսկեզօծ, մոխրագույն կամ մետաքսե կտորից, ծածկում է ամբողջ մազերը։
- Գլխաշոր – գունավոր և զարդարված կտոր, ծածկում է գլխի առջևի և հետևի մասը։ Երբեմն այն այնպիսի երկարության է հասնում, որ ձգվում է մինչև ոտքը։
- Ներքնաշապիկ (Սադրա)
- Գլխաշապիկ– լայն, օվալաձև երկարացմամբ, եզրագծերով և փոքր ճեղքով հետևի մասում, ներքևում լայն տաբատով, որը կարող է զարդարված լինել։ Այս մասը ներկայումս քիչ է օգտագործվում։
- Տաբատ – կտրվածքով նման է ատրպատականաբնակ կանանց տաբատին, սակայն ոտնամասերը պատրաստված են նեղ գունավոր կտորներից։