Բուշեհր․ Պարսից ծոցի ափին բազմադարյա պատմություն ունեցող քաղաք

Բուշեհր․ Պարսից ծոցի ափին բազմադարյա պատմություն ունեցող քաղաք

Պարսից ծոցն այսօր համարվում է աշխարհի նավթի և գազի արդյունահանման ու արտահանման կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ Սակայն այս գեղատեսիլ ծովածոցը դեռևս հնագույն ժամանակներից առանցքային դեր է ունեցել Իրանի առևտրատնտեսական կյանքում։ Դարերի ընթացքում նրա ափերին ձևավորվել են բազմաթիվ նավահանգիստներ, որոնցից մեկը Բուշեհրն է՝ այսօր Իրանի առափնյա խոշորագույն քաղաքներից մեկը։

Բուշեհրի աշխարհագրությունը, բնակչությունն ու տնտեսությունը

Բուշեհր քաղաքն իր աշխարհագրական դիրքով կարելի է թերակղզի համարել։ Ավելի քան 220 հազար բնակիչ ունեցող քաղաքը Բուշեհրի նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Նահանգը հյուսիսից, արևմուտքից և հարավից սահմանակից է Պարսից ծոցին, ինչի շնորհիվ ձկնորսությունը, նավաշինությունն ու առևտուրը դարեր շարունակ եղել են տեղի բնակչության հիմնական զբաղմունքներից։

Բուշեհրի նշանակությունը, սակայն, պայմանավորված չէ միայն նրա աշխարհագրական դիրքով։ Նահանգում են գտնվում Հարավային և Հյուսիսային Պարսի նավթի ու բնական գազի հսկայական պաշարները։ Այստեղ է գործում նաև Իրանի ատոմային էլեկտրակայաններից մեկը։ Այս ամենի շնորհիվ Բուշեհրը հաճախ անվանում են «Իրանի էներգետիկ մայրաքաղաք»։

Նահանգում գործում են երկու հատուկ տնտեսական գոտիներ՝ Բուշեհրի նավահանգստի հատուկ տնտեսական գոտին և Պարսի էներգետիկ հատուկ տնտեսական գոտին։

Բուշեհր քաղաքը գտնվում է ծովի մակերևույթից շուրջ 18 մետր բարձրության վրա։ Կլիման տաք է և կիսաանապատային։ Պարսից ծոցի ազդեցությամբ օդը հիմնականում խոնավ է, իսկ բարձր խոնավությունն իր ազդեցությունն է թողնում ինչպես ամառային շոգի, այնպես էլ ձմեռային եղանակի վրա։

Բուշեհրը՝ Իրանի կարևորագույն նավահանգիստներից մեկը

Բուշեհրի տնտեսական նշանակությունը նպաստել է նաև ժամանակակից ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Քաղաքի միջազգային օդանավակայանը Իրանի երեք հնագույն օդանավակայաններից մեկն է։ Այն հիմնադրվել է 1919 թվականին և այսօր Բուշեհրը կապում է ինչպես Իրանի տարբեր քաղաքների, այնպես էլ Պարսից ծոցի մի շարք երկրների հետ։ Թեհրանից Բուշեհր օդային ճանապարհը տևում է մոտ մեկուկես ժամ։

Բուշեհրի նավահանգիստն ունի յոթ նավամատույց՝ ավելի քան 1100 մետր ընդհանուր երկարությամբ։ Այստեղ կարող են խարիսխ գցել առևտրային, զբոսաշրջային և ուղևորատար տարբեր նավեր։ Նավահանգիստը հնարավորություն ունի սպասարկելու մինչև 15 հազար տոննա տարողությամբ նավեր և տարեկան փոխադրելու ավելի քան երեք միլիոն տոննա բեռ։ Նավամատույցներից "Վալֆաջրը" նախատեսված է հիմնականում ուղևորափոխադրումների համար։

Հինգ հազար տարվա պատմություն

Բուշեհրի պատմությունը գնահատվում է շուրջ հինգ հազար տարի։ Հատկանշական է, որ գրեթե ամբողջ այդ ժամանակահատվածում քաղաքը պահպանել է իր ռազմավարական և տնտեսական նշանակությունը։

Հնագիտական պեղումների ժամանակ այստեղ հայտնաբերված ամենահին գտածոները վերաբերում են Էլամական ժամանակաշրջանին՝ մ.թ.ա. III հազարամյակին։ Սակայն քաղաքն առավել զարգացել է Սասանյան արքայատոհմի հիմնադիր Արտաշիր Պապականի օրոք՝ 224–242 թվականներին։ Այդ պատճառով պատմական որոշ աղբյուրներում Բուշեհրը հիշատակվում է «Ռամ Արտաշիր» և «Բոխթ Արտաշիր» անուններով։

Ժամանակակից Բուշեհրի ձևավորումը սովորաբար կապվում է 1735 թվականի հետ, երբ քաղաքը կառավարում էր Ալ Մազքուր տոհմից Աբու Մոհեյրին։

19-րդ դարում՝ Ղաջարների ժամանակաշրջանում, Բուշեհրը դարձել էր Իրանի գլխավոր նավահանգիստը։ Ըստ պատմական տեղեկությունների՝ այդ շրջանում շուրջ 20 երկիր այստեղ ունեցել է իր հյուպատոսական ներկայացուցչությունը։ Այս հանգամանքը վկայում է այն բացառիկ դերի մասին, որ Բուշեհրը ժամանակին ունեցել է Իրանի արտաքին առևտրի և միջազգային հարաբերությունների համակարգում։

Քաղաք, որտեղ նորարարությունները ծովով էին հասնում Իրան

Բուշեհրի աշխարհագրական դիրքն ու արտասահմանյան երկրների հետ սերտ կապերը նպաստել են, որ բազմաթիվ նորարարություններ հենց այս քաղաքով մուտք գործեն Իրան։ Բուշեհրը համարվում է Իրանի առաջին քաղաքներից մեկը, որտեղ գործել է վիմագրական տպարան, ներդրվել է էլեկտրականությունը, զարգացել է սառույցի արտադրությունը և կիրառվել հեռագիրը։

Քաղաքի պատմական հարուստ ժառանգության մասին են վկայում Ռիշեհրը՝ Բուշեհրի հնագույն թաղամասերից մեկը, Ղավամի ջրամբարը, Մալեքի, Գոլշանի, Քութիի, Ղազիի, Ամիրիեի և Դեհդաշթիի պատմական առանձնատներն ու շինությունները, Սաադաթի դպրոցը, հին շուկան և Քոլահ Ֆարանգիի առանձնատունը։

Բուշեհրի պատմական քաղաքային հյուսվածքը հիմնականում ձևավորվել է Աֆշարյանների ժամանակաշրջանում՝ 18-րդ դարում։ Այն գտնվում է քաղաքի հյուսիսային հատվածում և ընդգրկված է Իրանի ազգային ժառանգության ցանկում։

Բուշեհրի տեսարժան վայրերը

Բուշեհր այցելող ճանապարհորդը կարող է ծանոթանալ ոչ միայն քաղաքի, այլև ամբողջ նահանգի պատմական ու բնական հարուստ ժառանգությանը։ Այստեղ կարելի է այցելել աղե գմբեթը, Սիրաֆի հնագույն գերեզմանատունը, "Գուր Դոխթար" դամբարանը, Շղաբի գերեզմանատունը, Բորազջանի բերդը, Խորմուջի ամրոցը, հայկական եկեղեցին, Չեհելխանե քարանձավային համալիրը և Ջոֆրեի նավամատույցը։

Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև քաղաքի թանգարանները։ Պարսից ծոցի տարածաշրջանային թանգարանը համարվում է Իրանի հարավային շրջանների խոշորագույն թանգարանը։

Ռայիս Ալի Դելվարիի թանգարանը, որի տարածքը շուրջ 2500 քառակուսի մետր է, ներկայացնում է Բուշեհրի պատմությունը, ինչպես նաև փաստաթղթեր ու նյութեր՝ տարածաշրջանում բրիտանական ներկայության և դրա դեմ պայքարի վերաբերյալ։

Պարսից ծոցի ծովագնացության թանգարանում կարելի է տեսնել նավեր, ծովային քարտեզներ, նավագնացության սարքավորումներ և Իրանի ծովային պատմությանն ու արդյունաբերությանը վերաբերող բազմաթիվ ցուցանմուշներ։

Բուշեհր․ այնտեղ, որտեղ քաղաքը հանդիպում է ծովին

Բուշեհրի առանձնահատուկ հմայքը, թերևս, առավել զգալի է նրա ծովափին։ Պարսից ծոցի երկայնքով ձգվող զբոսավայրերը քաղաքի բնակիչների և այցելուների սիրելի հանգստավայրերից են։ Այստեղ գործում են հանգստի ու ժամանցի տարբեր կենտրոններ և ծովափնյա սրճարաններ, որտեղից կարելի է վայելել Պարսից ծոցի տեսարանն ու մայրամուտը։

Բուշեհրում անցյալն ու ներկան կողք կողքի են։ Հազարամյակների պատմություն ունեցող նավահանգիստը, հին առանձնատները, ծովային մշակույթը, ժամանակակից էներգետիկ կենտրոններն ու Պարսից ծոցի անսահման կապույտը քաղաքին հաղորդում են յուրահատուկ դիմագիծ։ Բուշեհրը պարզապես նավահանգստային քաղաք չէ․ այն Իրանի հարավային պատմության, ծովային մշակույթի և տնտեսական կյանքի կարևորագույն կենտրոններից մեկն է։